Meša Selimović zauvek je napustio Sarajevo i do kraja života živeo je u Beogradu.
Mehmed Meša Selimović rođen je 26. aprila 1910. godine u Tuzli, gde je završio osnovnu školu i gimnaziju.
Godine 1930. upisao je studije srpskohrvatskog jezika i jugoslovenske književnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Diplomirao je 1934, a već naredne godine započeo je prosvetni rad. Do 1941. predavao je u Građanskoj školi, dok je 1936. postavljen za suplenta u Realnoj gimnaziji u Tuzli.
Sam Selimović je isticao da vodi poreklo iz srpske porodice Vujović, a pre Drugog svetskog rata bio je profesor u rodnom gradu.
Rat i posleratni period
Nakon što je 1943. godine izašao iz ustaškog logora, priključio se partizanima. Ratno iskustvo ostavilo je dubok trag u njegovom životu i kasnijem stvaralaštvu.
Posle rata obavljao je značajne kulturne funkcije: bio je direktor drame Narodnog pozorišta u Sarajevu, umetnički direktor “Bosna-filma” i glavni urednik izdavačke kuće “Svjetlost”.
Međutim, politički pritisci i progoni od strane tadašnjih vlasti naterali su ga da napusti Sarajevo i preseli se u Beograd, gde je ostao do kraja života. Kasnije je postao i član Srpska akademija nauka i umetnosti.
Književno delo i “Derviš i smrt”
Njegovo najpoznatije delo, roman Derviš i smrt, ubraja se među najznačajnija ostvarenja srpske književnosti.
Ovaj roman odlikuju duboka psihološka analiza, slojevito promišljanje ljudske egzistencije i snažan prikaz tragedije pojedinca u složenim istorijskim okolnostima.
Inspiraciju za delo Selimović je pronašao u ličnoj tragediji – njegov brat, takođe partizan, streljan je pred kraj rata zbog naizgled beznačajnog prestupa: uzeo je komad nameštaja iz magacina.
Nacionalni identitet i lična uverenja
Selimović je u više navrata jasno govorio o svom identitetu i pripadnosti. U testamentalnom pismu SANU iz 1976. godine zapisao je:
“Potičem iz muslimanske porodice, a po nacionalnosti sam Srbin. Pripadam srpskoj literaturi, dok književno stvaralaštvo u BiH, kome takođe pripadam, smatram samo zavičajnim književnim centrom, a ne posebnom književnošću srpskohrvatskog književnog jezika.”
Dodao je i:
“Svaki pokušaj da se to razdvaja, u bilo kakve svrhe, smatrao bih zloupotrebom svog osnovnog prava zagarantovanog Ustavom. Pripadam, dakle, naciji i književnosti Vuka, Matavulja, Stevana Sremca, Borisava Stankovića, Petra Kočića, Ive Andrića, a svoje najdublje srodstvo sa njima nemam potrebu da dokazujem…“
U svojim “Sjećanjima” pisao je o strahotama rata i zločinima, naglašavajući koliko su takva iskustva oblikovala čoveka i njegovu potrebu da zauzme stav.
O Selimoviću iz ugla savremenika
Matija Bećković opisao je Selimovića rečima:
“Nijedan profesor koga sam znao nije ni tako govorio, ni tako izgledao, ni tako istupao i suvereno vladao starim i najnovijim književnim izumima, znanjima i uvidima. Lakoća kojom se formulisao i održavao na paučini jezika, aforistika i logika koje je demonstrirao, svedočili su o jednom bogomdanom daru, bez drugih uverenja osim vere u umetnost.”
Ljubav i porodični život
Veliku ulogu u njegovom životu imala je njegova supruga, Daroslava Darka Božić.
Bila je njegova podrška, oslonac i mirna luka — žena koja je delila sve njegove borbe i bila spremna da ga prati gde god život odvede. Njihov odnos bio je zasnovan na dubokom razumevanju i odanosti.
Odlazak iz Bosne
Zbog pritisaka i neprijateljskog okruženja, Selimović je sa porodicom napustio Sarajevo i preselio se u Beograd.
U jednom pismu prijatelju zapisao je:
“Bosna je teška, teretna zemlja i ovdje nije lako živjeti, ako je čovjek samo za santimetar viši od prosjeka. Meni je slučaj dao taj santimetar, i osudio me na ispaštanje.”
Prilikom odlaska rekao je: “Ja danas odlazim i više se nikada neću vratiti.”
I zaista — nije se vratio.
Poslednje godine i sećanje
U Beogradu je započeo novo poglavlje života, okružen prijateljima i oslobođen pritisaka koji su ga godinama pratili.
Priča se da je nakon njegove smrti jedna žena upitala njegovu suprugu: “Šta videste gospođo, vi kao ćerka đenerala, u muslimanu Meši?”
Ona je odgovorila: “Čovjeka koji je cenio čovjeka, kakav god je.”
Te noći rekla je i: “Da sam znala da svu noć neće doći, ja bih ležala i spavala uz njega!”
Njihova ljubav nadživela je sve — i vreme, i nedaće, i smrt.